چه کسی نان سنگک و شکل تنور آن را طراحی و ابداع کرد؟


چه کسی نان سنگک و شکل تنور آن را طراحی و ابداع کرد؟

22571635707168029609

به نقل از کتاب سالنمای کمیته ‌نانوایان تهران که در ۱۹ اردیبهشت سال ۱۳۲۶ شمسی در تهران چاپ شده، درباره‌
تاریخچه و چگونگی پیدایش نانوایی و نان سنگک این گونه آمده است:
“شاه عباس برای رفاه حال لشگریان خود که غالباً در سفر احتیاج به نان و خورش موقت و فوری داشتند و لازم بود به هر شهری می‌رسند نانواهایی باشند که بتوانند به قدر مصرف سربازان نان تهیه نمایند و غذایی باشد که خورش نان قرار دهند، درصدد چاره برآمد و حل این مشکل را از “شیخ بهایی” که از اجلّه‌ علما و دانشمندان ایران بود خواست. شیخ بهایی نیزبا تفکر و تعمق تنور سنگکی را ابداع نمود.”
این اختراع به قدری با دقت و هوشیاری طراحی و عملی شده که پس از گذشت چند صد سال هنوز به همان صورت اولیه پخته می شود و نانی که از تنور سنگکی بدست می‌آید، محبوب ترین نان ایرانی است. این است که شیخ بهایی از علما و دانشمندان قرن دهم هجری را باید مخترع نان سنگک و شکل تنور آن دانست. البته برخی نقل ها نیز قدمت نان سنگک را قبل از ورود اسلام به ایران و در زمان پادشاهان ساسانی می دانند.

شیخ بهایی کیست؟

سوم اردیبهشت‌ماه روز بزرگداشت شیخ بهایی است؛ شاعر و نویسنده‌ی عارف‌مسلکی که در ریاضیات و مهندسی هم زبان‌زد روزگار خویش بود.
43f7ae39c96f6e764844fbf1b1bd200c
علامه محمد بن حسین عاملی معروف به «شیخ بهایی»، عالم و دانشمند مشهور قرن دهم و یازدهم هجری بود که در علوم فلسفه، منطق و ریاضیات تبحر داشت. او از علمای جامعی بود که به مهم‌ترین علوم زمان خود آگاهی داشت و حدود ۹۵ کتاب و رساله در زمینه‌ی سیاست، حدیث، ریاضیات، اخلاق، نجوم، عرفان، فقه، مهندسی، هنر و فیزیک تألیف کرد.
محمد در سال ۹۲۵ شمسی در بعلبک (لبنان امروزی) متولد شد و کودکی خود را در منطقه‌ی شیعه‌نشین “جبل عامل” گذراند؛ شهری که پس از تسلط ترکان سلجوقی که مدعی دفاع از تسنن و خلافت عباسیان بودند، دیگر جای ماندن نبود و باعث شد او همراه خانواده‌اش در ۱۳ سالگی به ایران مهاجرت کند و در قزوین که آن زمان پایخت شاه طهماسب صفوی و مرکز اجتماع دانشمندان شیعه بود، زندگی خود را ادامه دهد.
رسمیت یافتن تشیع در ایران و حمایت سیاسی و قدرتمند صفویان از این مذهب باعث شد از حضور عالمان دینی در جهت ترویج و تعلیم آموزه‌های مکتب تشیع استفاده شود. عزالدین حسین عاملی پدر شیخ بهایی هم که از دانشمندان شیعه و از شاگردان شهید ثانی بود، به شیخ‌الاسلامی قزوین منصوب شد. محمد نیز آموزه‌های دینی خود را در کنار پدر گسترش داد. شیخ بهایی در سال ۹۹۶ هجری قمری به سمت شیخ‌الاسلامی اصفهان، پایتخت جدید شاه عباس اول، تعیین شد و تا زمان وفاتش این منصب را برعهده داشت.
میانه‌روی و تعادل شیخ بهایی در مواجهه با دین و حکومت باعث شده بود که به رغم تلاش‌های او برای اثبات حقانیت تشیع، عده‌ای او را سنی‌مذهب و یا حتا زرتشتی بدانند.
شیخ بهایی را در ایران به عنوان یک مهندس و معمار نیز می‌شناسند. معماری مسجد امام در اصفهان، ‌تقسیم آب زاینده‌رود، مهندسی حصار نجف و ابداع نان سنگک از مهم‌ترین کارهای او بود. شیخ همچنین با تعیین اوقات شبانه‌روز از روی سایه‌ی آفتاب و تعیین سمت قبله‌ی مسجد امام به یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین اختلافات دانشمندان عصر خود پایان داد. بناهای کم‌نظیر اصفهان که معماران در ساخت و ساز آن از همفکری شیخ بهایی بهره‌مند شده‌اند، نیز از دیگر کارهای مهندسی اوست که کتیبه‌های مساجد اصفهان، پل الله وردی‌خان (سی‌وسه پل)، پل خواجو، چهارباغ، میدان نقش‌ جهان و مسجد شیخ لطف‌الله از این جمله‌اند.
شیخ بهایی از کسانی است که تألیفات متعددی در علوم مختلف داشته و دارای شخصیت ادبی برجسته‌ای است. «کشکول» شیخ بهایی از آثار معروف اوست. منظومه‌های «نان و حلوا» و «شیر و شکر» هم از مهم‌ترین شعرهای اوست.
از مهم‌ترین کتاب‌های شیخ بهایی به نثر، کتاب «جامع عباسی» است که به دستور شاه عباس اول نگاشته شده است. این کتاب برآیند خط مشی مذهبی دولت صفوی و اداره و اجرای امور سیاسی – مذهبی در زمان شاه عباس اول است. البته شیخ قبل از به پایان رساندن کتاب از دنیا رفت و شاگردش، نظام‌الدین ساوجی، کار تکمیل و نگارش آن را برعهده گرفت. «مفتاح‌الفلاح»، «حبل‌المتین» و «حدائق‌الصالحین» هم از دیگر تألیفات این نویسنده و فقیه است.
ملاصدرای شیرازی و ملا محسن فیض کاشانی از معروف‌ترین شاگردان بهایی بودند که در بیش‌تر اندیشه‌ها و تألیفات خود از او تاثیر گرفته‌اند.
شیخ بهایی در سال ۱۰۰۰ هجری شمسی در اصفهان درگذشت. پیکر او مطابق وصیت خودش، به خراسان برده و در کنار آرامگاه امام هشتم (ع) به خاک سپرده شد. به گفته‌ی مورخان، بیش از ۵۰هزار نفر از مردم اصفهان در تشییع جنازه‌ی او شرکت کردند و ملا محمدتقی مجلسی بر پیکر او نماز خواند.
یونسکو به پاس خدمات شیخ بهایی در علم ستاره‌شناسی، سال ۲۰۰۹ را به نام او، سال «نجوم و شیخ بهایی» نام‌گذاری کرد.