پل تاريخي لاتيدان از آثار دوره صفويه


image

image

پل تاريخي لاتيدان از آثار دوره صفويه

بقاياي ويرانه پل لاتيدان که به آن پل رود کول نيز گفته مي‌شود در مسير کاروان رو دوره صفوي شيراز – بندرعباس، روي بستر رودخانه کول در 50 کيلومتري غرب بندرعباس قرار دارد.

پل تاريخي لاتيدان که به طولاني‌ترين پل تاريخي ايران نيز شهرت دارد در سال 1372 بر اثر وقوع سيلاب در نزديکي روستاي نيم کار شهرستان خمير از خاک بيرون آمد.

اين پل با 500 سال قدمت و طول يک کيلومتر داراي 233 دهانه بوده که امروزه تنها 33 دهانه آن سالم و بيش از 200 متر آن قابل احياء است.
بخش‌هايي از اين پل در سالهاي 1379 و 1386 در دو مرحله با هزينه 80 ميليون تومان مرمت شده است.

براي ديدن طويل‌ترين پل ايران بايد به جنوب ايران و استان هرمزگان سفر کنيد. در 50 کيلومتري غرب بندرعباس روي رود «کول» پلي بسيار بلند و طويل ساخته شده است که براي تجسم اندازه آن کافي است بدانيد طول پل لاتيدان چيزي حدود سه برابر سي و سه پل اصفهان است.

عرض پل لاتيدان به دليل طولاني بودن آن در بخش‌هاي مختلف متغير است. يکي از اصلي‌ترين دلايل تخريب قسمت مياني پل، نبود امکان ساخت پي و شالوده محکم براي آن به دليل شدت جريان آب رود است. مصالح به کار رفته در ساخت اين پل سنگ‌هاي تراش نخورده و ناهمگون است که توسط ملاط به يکديگر متصل شده‌اند.

اين پل ظاهراً در زمان شاه عباس اول و در جريان احداث جاده کاروان رو ساخته شده و نقش موثري در نقل و انتقال نيرو و تدارکات براي باز پس گيري منطقه خليج فارس از استعمارگران پرتغالي داشته است.

رودخانه کول از رودهاي پر آب منطقه بوده و در اين محل داراي بستر عريض و طغيان‌هاي فصلي است. بر همين اساس، در مسير جاده کاروان رو، احداث پلي طويل بر بستر رودخانه ضرورت داشته است.

پل لاتيدان طولاني‌ترين پل تاريخي ايران و يکي از باشکوه‌ترين آنهاست. ليکن به جهت سهل انگاري در شالوده سازي و شايد تعجيل در ساخت آن – براي حمله به پرتغالي‌ها – و همچنين طغيان‌هاي شديد رودخانه، مدت نسبتاً کمي بعد از ساخت قسمتي از آن فرو ريخت.

در بازديدي که انگلرت کمپفر از اين پل در سال 1686 ميلادي داشته، قسمت‌هايي از آن فرو ريخته بود. پل لاتيدان در زمان آباداني بيش از هزار متر طول داشته و متشکل از سه قسمت شرقي، غربي و ديواره سدي بين آن دو بوده است.

امروزه از قسمت شرقي حدود 270 متر و از قسمت غربي ويرانه 147 متر باقي مانده، ولي از ديواره سدي به جهت اينکه در معرض جريان اصلي رودخانه قرار داشته، آثار زيادي برجاي نمانده است.

اين ديواره حدود 800 متر طول، 2 متر ارتفاع و حدود 7 متر عرض داشته و ظاهراً در فواصل معين با جرزهاي نيم دايره تقويت مي‌شده است. از قسمت غربي پل تنها بقاياي 17 پايه که به طور منظم و در يک محور ساخته شده‌اند، باقي مانده که قابل بازسازي نيست.

اين پايه‌ها در جهت بالا رود و پايين رود داراي موج شکن‌هاي نيم دايره بوده و مصالح و شيوه ساخت آنها مشابه بخش‌هاي ديگر پل است. به نظر مي‌رسد که عرض پل در قسمت غربي 80/6 متر و بيشتر از قسمت شرقي بوده است.

از قسمت شرقي که 270 متر طول و 33 دهانه يا چشمه داشته، آثار بيشتري برجاي مانده است. اين قسمت پل 40/5 متر عرض (60/1 متر کمتر از قسمت غربي) داشته و با شيب ملايمي بر ارتفاع آن افزوده مي شده است؛ به طوري که از يک متر در کناره رودخانه به 6 متر و با احتساب جان پناه‌ها به 5/6 متر در ميانه مي‌رسيده است. 33 دهانه اين قسمت داراي ابعاد مختلفي بوده‌اند که از کناره تا ميانه وسيع‌تر مي‌شده است.

در حال حاضر حدود 20 دهانه اين قسمت سالم برجاي مانده که نشان دهنده معماري پيشرفته و درخور توجه آن است. در ابتداي اين قسمت 9 دهانه کوچک فرعي وجود دارد که پل از آن به بعد کامل مي‌شود.

از نهمين دهانه به بعد، پل 17 دهانه به عرض 40/5 و 17 پايه به عرض 80/3 متر دارد. عرض بيست و ششمين دهانه 80/5 متر است که در جريان اصلي آب قرار دارد.

قسمت شرقي پل با دهانه‌هاي ديگر و مطابق با همين عرض ادامه پيدا مي‌کند؛ هرچند جريان اصلي رودخانه آسيب‌هاي زيادي به اين قسمت وارد ساخته است.

روي پايه‌هاي قسمت اصلي اين بخش از پل، آبگذرهايي در دو طبقه تعبيه شده که در مواقع طغيان، آب را از خود عبور داده و همچنين سبب صرفه جويي در مصالح و کاهش وزن پل مي‌شده است. پايه‌هاي پل در اين بخش حدود يک متر بالاتر از سطح آب و حداقل 50/2 متر بالاتر از بستر رودخانه قرار دارد.

اضلاع پايه‌ها در جهت مخالف و موافق جريان آب داراي موج شکن‌هايي با قوس جناغي است تا فشار آب به پايه ها را بشکند. طول اين پايه ها 15/10 متر است. روي اين پايه‌ها، جرزهايي به طول 80/8 و عرض 45/1 متر ساخته شده و بين آنها، آبگذرهايي در دو طبقه جا گرفته است. طاق دهانه‌هاي اصلي و آبگذرهاي روي پايه‌ها به اين جرزها متکي است. ارتفاع آبگذر طبقه اول 20/2 و طبقه دوم 1/50 متر است.

سطح گذر پل لاتيدان را با سنگ‌هاي مسطح فرش و لابه‌لاي آنها را با ملات پر کرده بوده‌اند. پل رود کول با توجه به بستر رسوبي و غير مستحکم رودخانه، فاقد يک شالوده مستحکم و يکپارچه است و ظاهراً حتي بستر رودخانه در اين محل براي جلوگيري از شسته شدن بنيان پايه‌ها، سنگ فرش نشده و پي‌ها هر کدام به طور مستقل روي بستر رسوبي رودخانه نهاده شده است.

پل تاريخي لاتيدان در فهرست آثار ملي کشورمان نيز به ثبت رسيده است.

نظریه:
واقعا متاسفم برای این آثار ارزشمند تاریخی که حکایت از گذشته درخشان مهندسان و معماران خوش ذوق و فوق العاده باهوش و توانای ایرانی دارد, چنین بی تدبیرانه در حال انهدام و محو شدن است! هیچ منبع و منشا و مسیولی حاضر به نگهداری و احیای آن نیست!!

این ورودی در News فرستاده شده است. پایاپیوند به آن را نشانه‌گذاری کنید.